دیاکتیل فتالات (به اختصار DOP یا DEHP) یک ترکیب شیمیایی آلی از خانواده استرهای فتالات است. این ماده با فرمول شیمیایی C₂₄H₃₈O₄، یک مایع روغنی، بیرنگ تا کمی زرد، تقریباً بیبو و ویسکوز است. DOP یکی از پرکاربردترین پلاستیسایزرها (نرمکنندهها) در جهان است که عمدتاً برای افزایش انعطافپذیری و نرمی پلیمرها، به ویژه پلیوینیل کلراید (PVC)، استفاده میشود.
ساختار شیمیایی DOP (تصویر بالا نشاندهنده ساختار مولکولی آن است).
خواص فیزیکی و شیمیایی کلیدی:
- چگالی: حدود ۰.۹۸ g/cm³
- نقطه جوش: بالا (حدود ۳۸۵ درجه سانتیگراد)
- نقطه ذوب: پایین (حدود -۵۰ درجه سانتیگراد)
- حلالیت: تقریباً نامحلول در آب، اما محلول در حلالهای آلی و روغنها
- ویژگیها: پایداری حرارتی خوب، مقاومت در برابر UV، فراریت کم، و سازگاری عالی با رزینهای پلیمری.
کاربردهای اصلی DOP:
DOP حدود ۴۰-۵۰% از بازار پلاستیسایزرهای جهانی را تشکیل میدهد و در صنایع زیر استفاده میشود:
- صنعت پلاستیک و PVC: نرمکننده برای تولید فیلم، ورق، شیلنگ، کفپوش، چرم مصنوعی، گرانول، و لولهها.
- کابل و سیم: عایق الکتریکی و افزایش انعطافپذیری.
- اسباببازی، بستهبندی غذایی، و وسایل پزشکی: (هرچند به دلیل نگرانیهای سلامتی، در برخی موارد محدود شده).
- رنگ، چسب، جوهر، و پوششها: برای بهبود ویسکوزیته و جلوگیری از ترکخوردگی.
- سایر: کفش، توپ، نوار دور شیشه، و فیلتر هوا.
نمونههای صنعتی DOP (بشکهها و محصول نهایی).
روش تولید:
DOP از واکنش انیدرید فتالیک با ۲-اتیل هگزانول در حضور کاتالیست (مانند اسید سولفوریک) تولید میشود. فرآیند به صورت مرحلهای (Batch) انجام میگیرد.